Overleven op een bevroren zeeOverleven op een bevroren zee

Met 50 pk de pool­zee opsto­men: je moet maar dur­ven. Neder­land­se weten­schap­pers onder­na­men dit in 1882, met een gechar­terd hou­ten stoom­schip. Hun avon­tuur hield Neder­land ander­half jaar in zijn ban. Kees Dek­ker (67), ont­ra­fel­de het oude ver­haal en schreef er een boek over. „Zelfs Rus­si­sche atoom­ijs­bre­kers raken nu nog wel eens vast. Zij heb­ben 75.000 pk aan boord.”

Het pool­ge­bied trekt niet alleen ten tij­de van Wil­lem Barentsz (16de eeuw) avon­tu­riers. Ook eind 19de eeuw stijgt de Pool­koorts tot gro­te hoog­te. Dek­ker, oud-hoofd­me­te­o­ro­loog bij het KNMI: „Nog­al wat expe­di­ties trok­ken erheen, in de hoop eeu­wi­ge roem te ver­wer­ven door als eer­ste de Noord­pool te berei­ken. Ande­re zoch­ten een kor­te­re door­vaart naar Noord­oost-Azië.”

Poolexpeditiekoorts

Ook KNMI-oprich­ter en weten­schap­per Chris­top­ho­rus Buys Bal­lot (1817–1890) wil in die jaren een tocht naar het hoge noor­den. Dek­ker: „Hij was ervan over­tuigd dat het weer op de ene plaats afhan­ke­lijk was van de omstan­dig­he­den elders. Daar­om wil­de hij ook waar­ne­min­gen in het Noord­pool­ge­bied laten doen.”

Uiter­aard moet hij hier­voor geld zien los te peu­te­ren. Als voor­zit­ter van het Inter­na­ti­o­naal Mete­o­ro­lo­gisch Comi­té begint hij lan­den te mas­se­ren om een inter­na­ti­o­naal onder­zoeks­jaar in pool­ge­bie­den moge­lijk te maken. Met veel moei­te trekt hij 12 naties, waar­on­der Neder­land, over de streep.

Staf poolexpeditie ©KNNV Uitgeverij

In Neder­land trekt de expe­di­tie gro­te aan­dacht. De rege­ring dwingt het KNMI name­lijk een deels publiek finan­cie­rings­mo­del af. Buys Bal­lot en zijn assis­tent B.J.G. Vol­ck ont­ke­te­nen hier­op een ware pool­ex­pe­di­tie­koorts in Neder­land. Het ver­eis­te bedrag komt er, net als een enor­me hoe­veel­heid ande­re ‘prak­ti­sche en nut­ti­ge zaken’.

Varna en Dymphna na de tweede hevige ijspersing ©KNNV Uitgeverij

Als de Neder­land­se pool­ex­pe­di­tie op 5 juli 1882 ver­trekt, is de Var­na – een in Noor­we­gen gechar­terd, voor de ijs­vaart ver­sterkt stoom­schip – nau­we­lijks zicht­baar ach­ter de menig­te op de kade. De gro­te belang­stel­ling van­uit het thuis­land blijft gedu­ren­de de hele expe­di­tie. Zeker als het mis­gaat.

 

Lees dit arti­kel ver­der op de web­si­te van week­blad Schut­te­vaer:

Twee maan­den na ver­trek uit Amster­dam raakt de Var­na in pro­ble­men. Een onaf­zien­baar veld aan ijs­schot­sen voert haar onver­bid­de­lijk mee. „Op het moment dat ze vast komen te zit­ten, ver­lie­zen de expe­di­tie­le­den de regie.”

 

Óf een arti­kel over dezelf­de reis in het Refor­ma­to­risch Dag­blad, gear­chi­veerd op het onli­ne plat­form Digi­bron van Erdee Media Groep:

Een vergeten poolexpeditie