Met 50 pk de poolzee opstomen: je moet maar durven. Nederlandse wetenschappers ondernamen dit in 1882, met een gecharterd houten stoomschip. Hun avontuur hield Nederland anderhalf jaar in zijn ban. Kees Dekker (67), ontrafelde het oude verhaal en schreef er een boek over. „Zelfs Russische atoomijsbrekers raken nu nog wel eens vast. Zij hebben 75.000 pk aan boord.”
Het poolgebied trekt niet alleen ten tijde van Willem Barentsz (16de eeuw) avonturiers. Ook eind 19de eeuw stijgt de Poolkoorts tot grote hoogte. Dekker, oud-hoofdmeteoroloog bij het KNMI: „Nogal wat expedities trokken erheen, in de hoop eeuwige roem te verwerven door als eerste de Noordpool te bereiken. Andere zochten een kortere doorvaart naar Noordoost-Azië.”

Poolexpeditiekoorts
Ook KNMI-oprichter en wetenschapper Christophorus Buys Ballot (1817–1890) wil in die jaren een tocht naar het hoge noorden. Dekker: „Hij was ervan overtuigd dat het weer op de ene plaats afhankelijk was van de omstandigheden elders. Daarom wilde hij ook waarnemingen in het Noordpoolgebied laten doen.”
Uiteraard moet hij hiervoor geld zien los te peuteren. Als voorzitter van het Internationaal Meteorologisch Comité begint hij landen te masseren om een internationaal onderzoeksjaar in poolgebieden mogelijk te maken. Met veel moeite trekt hij 12 naties, waaronder Nederland, over de streep.

In Nederland trekt de expeditie grote aandacht. De regering dwingt het KNMI namelijk een deels publiek financieringsmodel af. Buys Ballot en zijn assistent B.J.G. Volck ontketenen hierop een ware poolexpeditiekoorts in Nederland. Het vereiste bedrag komt er, net als een enorme hoeveelheid andere ‘praktische en nuttige zaken’.

Als de Nederlandse poolexpeditie op 5 juli 1882 vertrekt, is de Varna – een in Noorwegen gecharterd, voor de ijsvaart versterkt stoomschip – nauwelijks zichtbaar achter de menigte op de kade. De grote belangstelling vanuit het thuisland blijft gedurende de hele expeditie. Zeker als het misgaat.
Lees dit artikel verder op de website van weekblad Schuttevaer:
Twee maanden na vertrek uit Amsterdam raakt de Varna in problemen. Een onafzienbaar veld aan ijsschotsen voert haar onverbiddelijk mee. „Op het moment dat ze vast komen te zitten, verliezen de expeditieleden de regie.”
Óf een artikel over dezelfde reis in het Reformatorisch Dagblad, gearchiveerd op het online platform Digibron van Erdee Media Groep:
Een vergeten poolexpeditie